Özellikle bahar ve yaz aylarında kendini gösteren Kırım-Kongo Kanamalı Ateşi (KKKA), keneler aracılığıyla bulaşan ve ölümcül sonuçlar doğurabilen ciddi bir virüs hastalığıdır. Geçmişi 12. yüzyıla kadar dayanan ve İkinci Dünya Savaşı’ndan sonra resmi olarak tanımlanan bu tehlikeli virüs, dünya genelinde ve ülkemizde önemli bir halk sağlığı sorunu olmaya devam ediyor.
İstanbul Tabip Odası tarafından hazırlanan bilgilendirme notuna göre; Türkiye’de özellikle İç Anadolu’nun kuzeyi, Orta Karadeniz ve Doğu Anadolu’nun kuzeyinde yoğunlaşan KKKA vakalarına tüm illerde rastlanabiliyor. Salgınlarında her 10 hastadan 4’ünün hayatını kaybetmesine yol açabilen bu virüse karşı bilinçli olmak ve basit önlemler almak hayat kurtarıyor.
Hastalık Nasıl Bulaşır?
KKKA virüsü insanlara üç temel yolla bulaşmaktadır:
Kene Tutunması: Virüsü taşıyan kenelerin (özellikle Hyalomma türü) vücuda tutunması veya çıplak elle ezilmesiyle.
Hayvanlarla Temas: Virüsü taşıyan hayvanların kanı, dokusu veya iç organlarıyla korunmasız (eldivensiz) temas edilmesiyle (Hayvanlar virüsü kapsa bile genellikle hiçbir hastalık belirtisi göstermezler).
Hasta İnsanlarla Temas: Hastalığa yakalanmış kişilerin kanı ve vücut sıvılarına doğrudan dokunulmasıyla.
Önemli Not: Keneler uçmaz, zıplamaz ve ağaçtan üzerinize düşmez. Genellikle yerde, otların arasında beklerler ve yanlarından geçerken ayaklardan başlayarak vücuda yukarı doğru tırmanırlar.
Belirtileri Nelerdir?
Kene tutunmasından sonraki ilk 1 ila 3 gün içinde (bazen en fazla 9 gün), hayvan kanıyla temastan sonra ise 5-6 gün içinde belirtiler aniden başlar. Aşağıdaki semptomların görülmesi halinde vakit kaybetmeden bir sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır:
Aniden yükselen ateş ve titreme
Şiddetli halsizlik ve iştahsızlık
Kas, sırt, boyun ve baş ağrısı
Yüzde ve gözlerde kızarıklık, ışığa karşı hassasiyet (fotofobi)
Bulantı, kusma, karın ağrısı veya ishal
İlerleyen vakalarda: Ciltte, burunda, diş etlerinde veya idrarda/dışkıda kanamalar.
Kenelerden ve Hastalıktan Korunma Yolları
Şu an için insanlar veya hayvanlar üzerinde kullanımı onaylanmış, yaygın olarak güvenli ve etkili bir aşı ya da doğrudan virüsü yok eden özel bir ilaç bulunmamaktadır. Tedavisi temel olarak “destek tedavisi” (sıvı dengesi, kan takviyesi vb.) ile yapılan bu hastalıktan korunmanın en etkili yolu kenelerle teması kesmektir.
Alınması Gereken Hayati Önlemler:
Doğru Kıyafet Seçin: Tarla, bahçe, orman veya piknik gibi riskli alanlara giderken vücudu mümkün olduğunca örten kıyafetler giyin. Pantolon paçalarını çorapların içine sokun. Keneleri kolayca fark edebilmek için açık renkli elbiseler tercih edin.
Vücut Kontrolü Yapın: Riskli alanlardan döndüğünüzde kendinizin ve çocuklarınızın tüm vücudunu iyice kontrol edin. Özellikle kulak arkası, koltuk altları, kasıklar, göbek deliği ve diz arkası gibi kıvrımlı bölgelere dikkatlice bakın.
Keneyi Doğru Şekilde Çıkarın: Vücuda tutunan kene hiç vakit kaybetmeden çıkarılmalıdır. Çıplak elle dokunmadan; bir eldiven, bez, poşet veya cımbız yardımıyla, kenenin vücuda en yakın yerinden (başından) tutarak tek bir hamlede dik olarak çekip çıkarın. Keneyi kesinlikle çıplak elle ezmeyin, patlatmayın.
Kimyasal Maddelerden Uzak Durun: Kenenin üzerine sigara basmak, kolonya, gaz yağı, alkol veya deterjan dökmek kesinlikle yapılmamalıdır! Bu maddeler kenenin rahatsız olup kusmasına neden olur ve kene, midesindeki tüm virüsleri doğrudan kanınıza zerk eder.
10 Gün Boyunca Kendinizi İzleyin: Vücuttan kene çıkarıldıktan sonraki 10 gün boyunca kendinizi takip edin. Ateş, halsizlik, kas ağrısı, baş ağrısı, bulantı veya kusma gibi belirtilerden biri bile baş gösterirse derhal bir sağlık kuruluşuna başvurun ve kene geçmişinizi doktorunuza mutlaka söyleyin.
Hayvancılıkla Uğraşanlar Dikkat: Hayvanların kesimi, soyulması veya etlerin işlenmesi sırasında mutlaka koruyucu eldiven, önlük ve gözlük kullanın. Ahır ve ağıllardaki kene oluşumunu engellemek için temizlik ve dönemsel ilaçlama çalışmalarını ihmal etmeyin.
Unutmayın, kene tutunması hafife alınacak bir durum değildir ancak panik yerine bilinçli ve hızlı hareket etmek hayat kurtarır!
İstanbul Tabip Odası (Bilgi notu Uzm. Dr. Meltem Akın Dikleli ve Prof. Dr. Muzaffer Eskiocak tarafından; WHO, CDC ve Sağlık Bakanlığı vaka rehberleri kaynak gösterilerek hazırlanmıştır.)
