Beykoz, yalnızca yeşili, Boğaz manzarası ve korularıyla değil; yüzyıllar boyunca İstanbul’un denizle kurduğu ilişkinin en kadim örneklerinden biri olan dalyan balıkçılığı ile de kentin hafızasında özel bir yere sahip. Doğaya saygının, sabrın ve “kısmet” anlayışının merkezinde yer alan bu geleneksel avlanma yöntemi, Beykoz’un geçmişten bugüne uzanan kültürel mirasının en önemli parçalarından biri olarak öne çıkıyor. Modern balıkçılıkta kullanılan sonarlar ve gelişmiş av tekniklerinin aksine, dalyan balıkçılığı tamamen insan sezgisine, deneyime ve doğru zamanlamaya dayanıyordu. Balık sürülerinin hareketlerini izleyen gözcüler; vardacılar ve kapakçılar, denizin ritmini bilen usta balıkçılarla birlikte kusursuz bir uyum içinde çalışıyordu. Ağın ağzının tam zamanında kapatılması, avın bereketini belirleyen en kritik andı.
Kaçan balık ise kayıp değil, denizin payı olarak kabul ediliyordu. Çünkü dalyan balıkçılığı, avlanmayı bir tahakküm değil; doğayla kurulan bir denge olarak görüyordu.
Bu kadim yöntemin en çarpıcı anlatımlarından biri, Evliya Çelebi’nin Seyahatnamesi’nde yer alır. Evliya Çelebi, Beykoz dalyanlarını anlatırken; direklerin tepesinde bekleyen gözcülerden, taş atılarak yönlendirilen kılıç balıklarından ve ağlara dolan sürülerden söz eder. O dönemde avlanan kılıç balıkları, yalnızca lezzetiyle değil, ekonomik değeriyle de İstanbul’un deniz ticaretinde önemli bir yer tutardı.
Dalyan balıkçılığı, bugünün sürdürülebilirlik tartışmalarına yüzyıllar öncesinden cevap veren bir anlayışı temsil ediyordu. Kılıç, orkinos ve kalkan gibi balıklar sofralara ulaşırken, ağdan kaçan balıklar göçlerine devam ediyor; deniz, bir sonraki yıl daha da zenginleşerek dalyanlara yeniden hayat veriyordu. Bu yönüyle dalyanlar, doğanın döngüsüne müdahale etmeyen nadir av yöntemlerinden biriydi.
1920’li yıllara kadar İstanbul Boğazı’nda yaygın olan dalyanlar, zamanla teknolojik gelişmeler ve değişen avcılık anlayışı nedeniyle ortadan kalktı. Ancak bu kadim geleneğin izleri, Beykoz kıyılarında bir süre daha yaşamayı başardı. Bugün İstanbul’da ayakta kalan son dalyanın Beykoz’da bulunması, ilçenin deniz kültüründeki ayrıcalıklı konumunu bir kez daha ortaya koyuyor.
Beykoz, geçmişte olduğu gibi bugün de doğayla uyumlu yaşam anlayışının simge ilçelerinden biri olmaya devam ediyor. Dalyan balıkçılığı, Beykoz’un yalnızca bir kıyı yerleşimi değil; denizi anlayan, ona saygı duyan ve onunla birlikte yaşayan bir kültürün taşıyıcısı olduğunu hatırlatıyor.
Denizin kısmetiyle şekillenen bu gelenek, Beykoz’un geçmişinden bugüne uzanan en sessiz ama en derin miraslarından biri olarak yaşamaya devam ediyor.
